Moraliteitsonderzoek in een juridisch dossier: wat het is, en wat het niet is.

7 dagen geleden
4 minuten om te lezen

Wie voor het eerst met een moraliteitsonderzoek in aanraking komt - als advocaat die een dossier voorbereidt, of als particulier die middenin een procedure zit - stelt zich al snel dezelfde vraag: wat mag er eigenlijk onderzocht worden, en door wie?

Dit artikel legt uit wat een moraliteitsonderzoek juridisch inhoudt, hoe het wettelijk kader in elkaar zit, en hoe het onderzoek in de praktijk wordt opgebouwd.

Wat is een moraliteitsonderzoek?

Een moraliteitsonderzoek is een onderzoek naar het gedrag, de achtergrond, de levensstijl, de reputatie en het verleden van een persoon. Het doel: nagaan of die persoon het vertrouwen kan genieten om een verbintenis mee aan te gaan, of in een juridische context om zijn of haar positie in een dossier te onderbouwen.

Hetzelfde type onderzoek staat in andere contexten bekend onder een andere naam: bij een bedrijf spreekt men vaak van een backgroundcheck, bij een koppel dat een huwelijk aangaat van een voorhuwelijksonderzoek. In een juridisch dossier gebruiken we de term moraliteitsonderzoek.

De juridische basis: art. 74 WPO

De Wet van 18 mei 2024 tot regeling van de private opsporing (WPO) stelt in art. 74 twee voorwaarden, en die zijn cumulatief - beide moeten vervuld zijn, zonder uitzondering:

De betrokkene kent de identiteit van de opdrachtgever, de reden van het onderzoek en de aard ervan.
De betrokkene heeft daar uitdrukkelijk toestemming voor gegeven.

Anders dan bij sommige andere vormen van privaat onderzoek, bestaat hier geen uitzondering op basis van een louter "gerechtvaardigd belang." Toestemming en kennisgeving zijn niet onderhandelbaar.

Kan ook de tegenpartij onderzocht worden?

In de meeste gevallen betreft een moraliteitsonderzoek de eigen cliënt of, bij een particuliere aanvraag, uzelf. Dat is logisch: u kan zelf toestemming geven en op de hoogte gesteld worden.

Een onderzoek naar de tegenpartij is echter niet uitgesloten. Als de betrokkene van de tegenpartij zelf toestemming geeft, en op de hoogte wordt gebracht van de identiteit van de opdrachtgever en de reden van het onderzoek, conform art. 74 WPO, kan ook die persoon onderzocht worden. Zonder die toestemming ontbreekt de wettelijke basis, en kan het onderzoek niet starten. De toestemmingsvereiste geldt met andere woorden voor elke betrokkene, ongeacht wie de opdrachtgever is.

Waarom een onderzoeksopdrachtdocument onmisbaar is.

Elke opdracht start met een onderzoeksopdrachtdocument waarin de onderzoeksvraag en het gerechtvaardigd belang expliciet worden vastgelegd, samen met een overeenkomst verwerking persoonsgegevens die opgesteld wordt voor mijn DPO. Dit document is niet louter administratief. Het bepaalt of het onderzoek achteraf standhoudt, bijvoorbeeld wanneer het als stuk wordt ingebracht in een procedure.

Een "moraliteitsrapport" tevens het eindrapport van het onderzoek is namelijk geen bewijs op zich. Het krijgt pas waarde wanneer het correct via een advocaat in het dossier wordt binnengebracht: opgebouwd volgens de regels van art. 74 WPO, en procedureel correct ingebracht. Een rapport dat buiten deze regels tot stand komt, is in een procedure onbruikbaar, hoe grondig het onderzoek zelf ook was.

Toepassing per procedure

Correctionele zaken. Een cliënt die zijn eigen achtergrond en gedrag gedocumenteerd wil zien, bijvoorbeeld ter voorbereiding van een zitting, om stabiliteit en context aan te tonen.

Assisenzaken. Een onafhankelijk moraliteitsonderzoek kan hier een waardevol tegengewicht bieden, bijvoorbeeld wanneer er twijfel bestaat over een moraliteitsgetuige of ter voorbereiding van het proces.

Familiale en burgerlijke procedures. Denk aan een procedure rond ouderlijk gezag, waarbij een cliënt zijn eigen situatie onderbouwd wil voorleggen. Ook een onderzoek naar de ex-partner is mogelijk, op voorwaarde dat die zelf toestemming geeft conform art. 74 WPO.

Hoe het onderzoek wordt opgebouwd

Een moraliteitsonderzoek verloopt in een vaste volgorde:

Eerste contact. Telefonisch of via mail, met een eerste omschrijving van de onderzoeksvraag en het doel waarom u het wil laten onderzoeken.
Vertrouwensgesprek. Een persoonlijk gesprek waarin de onderzoeksvraag en het gerechtvaardigd belang scherp gesteld worden.
Onderzoeksopdrachtdocument. Hierin worden de onderzoeksvraag en het gerechtvaardigd belang vastgelegd, samen met de voorwaarden van art. 74 WPO - de identiteit van de opdrachtgever, de reden en de aard van het onderzoek, en de toestemming van de betrokkene, aangevuld met een overeenkomst verwerking persoonsgegevens, opgesteld voor mijn DPO.
Uitvoering van het onderzoek: binnen de grenzen van de wet en volgens de vastgelegde onderzoeksvraag.
Eindrapport: opgebouwd zodat het bruikbaar is wanneer de advocaat het in het dossier inbrengt.

Belangrijk: elke opdracht is een middelenverbintenis, geen resultaatsverbintenis. Ik lever een grondig en onafhankelijk onderzoek, geen garantie op een bepaalde uitkomst. Het resultaat van een zaak hangt af van meer dan één rapport.

Voor advocaten

Een moraliteitsonderzoek versterkt het dossier van uw cliënt. Ik lever het eindrapport aan,

opgebouwd volgens art. 74 WPO, zodat het procedureel correct ingebracht kan worden.

Voor particulieren

Zit u middenin een dossier - als betrokkene of als burgerlijke partij? Een moraliteitsonderzoek verloopt altijd via uw advocaat. Bespreek de mogelijkheden eerst met hem of haar, en neem vervolgens gerust contact met mij op.

Veelgestelde vragen

Kan ik de tegenpartij laten onderzoeken?

Ja, mits de betrokkene van de tegenpartij zelf toestemming geeft en op de hoogte wordt gebracht van de identiteit van de opdrachtgever en de reden van het onderzoek, conform art. 74 WPO. Zonder die toestemming kan het onderzoek niet starten.

Is toestemming van de betrokkene altijd verplicht?

Ja. Art. 74 WPO stelt dit als cumulatieve voorwaarde, samen met de kennisgeving van identiteit, reden en aard van het onderzoek. Hier bestaat geen uitzondering op basis van een louter gerechtvaardigd belang.

Kan een moraliteitsrapport als bewijs dienen in een procedure?

Het eindrapport is geen bewijs op zich. Het krijgt pas waarde wanneer het correct - via uw advocaat - in het dossier wordt binnengebracht, en wanneer het volgens de regels van art. 74 WPO tot stand is gekomen.

Moet ik hiervoor via mijn advocaat werken?

Als particulier: ja, altijd. Een moraliteitsonderzoek in een lopend dossier bespreekt u eerst met uw advocaat, die vervolgens bepaalt hoe het resultaat in de procedure past.

Wat als het lopend dossier een misdrijf is?

In dat geval moeten de onderzoeksrechter of de procureur des Konings hiervan op de hoogte gebracht worden. Meer info hierover leest u in deze blog over privaat onderzoek in strafzaken - klik hier.

Garandeert een moraliteitsonderzoek een bepaalde uitkomst in mijn zaak?

Nee. Elke opdracht is een middelenverbintenis, geen resultaatsverbintenis. Ik lever een grondig en onafhankelijk onderzoek - het resultaat van een zaak hangt af van meer dan één rapport.

Wat kost een moraliteitsonderzoek?

Dat hangt af van de onderzoeksvraag, de omvang en het type dossier. Meer info hierover leest u in deze blog over "Wat kost een privaat onderzoeker" - klik hier.

Overweegt u een moraliteitsonderzoek te laten opstarten in een lopend dossier?

Neem contact op voor een gratis telefonische afspraak, waarna we - indien relevant - een vertrouwensgesprek inplannen.